 |
| BỆNH VIÊM XOANG |
Viêm xoang là tình trạng viêm nhiễm ở một hoặc nhiều khoang rỗng nằm trong khối xương mặt có liên quan chặt chẽ
đến hốc mũi. Về mặt bệnh học, người ta phân biệt các xoang làm hai nhóm. Nhóm xoang trước gồm xoang trán, xoang hàm và xoang sàng trước, có các lỗ thông
đổ ra khe mũi giữa. Nhóm xoang sau gồm các xoang sàng sau và xoang bướm, có lỗ thông ra khe mũi trên. Mặt trước của xoang bướm còn có hai lỗ nhỏ thông xuống vòm họng.
Bình thường, những chất xuất tiết sinh lý hoặc bệnh lý trong xoang
được tháo ra ngoài thông qua lỗ thông mũi xoang. Khi ta bị cảm cúm, các xoang trở nên viêm tắc, phù nề và ngăn trở khả năng thông tháo dịch nhầy ra mũi. Điều này dẫn
đến sung huyết mạch máu xoang và nhiễm trùng xoang. Do
đó cảm cúm hoặc viêm mũi dị ứng kéo dài nếu không
được điều trị thích hợp sẽ dễ dẫn đến viêm xoang, nhất là những trường hợp mũi có cấu tạo bất thường.
Hai dấu hiệu chủ yếu của viêm xoang là
đau nhức và tăng tiết dịch mũi. Nhức đầu, căng nặng đầu từng cơn hoặc thường xuyên xảy ra ở vùng xoang bị viêm. Dịch tiết chạy xuống họng hoặc ra mũi. Dịch mũi thường
đặc, vàng hoặc xanh, đôi khi có cả máu, chứ không trong và loãng như dịch mũi ở chứng cảm cúm thông thường.
ĐIỀU TRỊ
Việc điều trị viêm xoang mãn tính phải nhằm vào hai yêu cầu: Bổ thận âm và Nạp khí về thận.
Đối với những trường hợp viêm xoang cấp, hoặc khi có
những triệu chứng sưng nhức khó chịu hay bội nhiễm do phong nhiệt cần
giải tỏa gấp, có thể dùng thêm các biện pháp tiêu viêm, tiêu
độc hoặc khu phong bài nùng. Tuy nhiên, những phương dược
điều trị triệu chứng chỉ là phụ và tạm thời. Bệnh kéo dài chừng nào thì âm hư càng nặng, càng phải chú trọng
đến gốc ở thận. Khi sự cân bằng âm dương đã
được thiết lập, hỏa sẽ tự yên vị. Mặt khác khi chính khí
đã vững, sức đề kháng vươn lên, tà khí sẽ tự lui.
CÁC BÀI THUỐC
Lục vị địa hoàng
Lục vị là một cổ phương căn bản và thông dụng trong y học cổ truyền
để bổ Thận âm. Gọi là lục vị vì bài thuốc gồm sáu vị.
Để nạp khí về thận, Hải Thượng Lãn Ông thường dùng thêm
ba vị: Mạch môn, ngũ vị; Ngưu tất. Mạch môn làm mát phế vị; Ngũ vị liễm
phế, cố thận; Ngưu tất giáng khí, dẫn thuốc về thận. Ngoài ra, vì là
bệnh lâu ngày nên dùng thêm cao Ban long, là loài huyết nhục hữu tình
để tăng hiệu quả. Cao Ban long là một vị thuốc bổ âm mạnh
được chế từ sừng hươu nai. Như vậy, một bài thuốc lục vị gia giảm
để trị viêm xoang có thể bao gồm:
 |
| LỤC ĐỊA HOÀNG |
Thục địa 16g
cao Ban long 8g
hoài sơn 8g
mạch môn 8g
sơn thù 8g
ngũ vị 6g
đơn bì 6g
ngưu tất 8g
trạch tả 4g
bạch phục linh 4g
Lần thứ nhất, đổ ba chén nước, sắc còn một chén. Lần thứ hai,
đổ hai chén nước, sắc còn nửa chén. Hòa chung hai lần nước
thuốc lại, chia uống hai hoặc ba lần trong ngày. Hâm nóng trước khi
uống. Có thể dùng liên tục từ 10-15 thang.
Một số người không tiện "sắc thuốc" thì có thể dùng lục vị hoàn mua sẵn ở thị trường
Đông dược. Trường hợp này dùng thêm cao Ban long bằng cách cắt nhỏ nấu cháo hoặc hấp cơm
để ăn.
Bổ âm tiếp dương
Ở những người lớn tuổi, viêm xoang thường phối hợp với nhiều chứng bệnh mãn tính khác khiến cơ thể suy nhược,
ăn kém, thở yếu, hay mệt..., biểu hiện của cả khí huyết âm dương đều kém. Những trường hợp này nếu bổ khí không khéo có thể làm tăng khí nghịch, nếu bổ âm đơn thuần có thể làm ngưng trệ Tỳ Vị; Mà khi Tỳ Vị
đã trệ thì thuốc gì cũng khó
được chuyển hóa. Do đó cần sử dụng thêm các vị thuốc cam, ôn như nhân sâm, hoàng kỳ, bạch truật, can khương
để tiếp dương xen kẽ với bổ âm. Với cách điều trị này, khi âm
đã vượng lên một phần thì dương cũng tiến
được nửa phần. Từng bước nâng lên mà vẫn bảo
đảm không làm chênh lệch thái quá sự cân bằng giữa âm và dương. Bàn về cách tiếp dương trong bổ âm, Hải Thượng Lãn Ông
đã ghi lại một phương thuốc rất có giá trị là "Bổ âm tiếp phương dương".
Thục địa 120g,
bố chính sâm 60g,
bạch truật 40g.
can khương 12g (sao đen tẩm đồng tiện),
bạch thược 20g (sao đen tẩm đồng tiện),
Đây là một thang đại dược, phân lượng lớn, sắc đặc chia làm nhiều lần uống trong ngày. Thục
địa là vị chủ lực
để bổ âm. Điểm đặc biệt của phương thang bổ âm này là gồm cả Sâm, Khương, Truật
để bổ Tỳ Vị bằng cách sao đen và tẩm
đồng tiện 2 vị can khương và bạch thược. Cách bào chế
này vừa làm dịu sức nóng của can khương, vừa giáng hư hỏa và dẫn thuốc
về thận nhằm tiếp dương khí cho Tỳ Vị
đủ sức chuyển hóa thục địa, mà lại không kích
động hư hỏa.
Với những đợt viêm mũi và viêm xoang cấp tính hoặc viêm mũi phát triển do phong nhiệt, có thể dùng những bài thuốc sau, thiên về khu phong tiêu
độc:
Hoàng liên giải độc thang
Hoàng liên 12g, bạc hà 8g, hoàng cầm 12g, hoàng bá 12g, chi tử 4g.
Đổ ba chén nước, sắc còn một chén, chia làm hai lần uống trong ngày.
Ma hoàng thương nhĩ tử thang
Ma hoàng 12g,
tân di hoa 8g,
khương hoạt 12g,
thương nhĩ tử 12g,
kinh giới 6g,
phòng phong 12g,
cam thảo 4g.
Đổ ba chén nước, sắc còn một chén, chia làm hai lần uống trong ngày.
Thanh không cao
Khương hoạt 12g,
xuyên khung 4g,
phòng phong 12g,
bạc hà 4g,
hoàng cầm 8g,
cam thảo 6g,
hoàng liên 4g.
Đổ 3 chén nước, sắc còn một chén, chia làm hai lần uống trong ngày.
Điều trị không dùng thuốc
Có không ít trường hợp viêm xoang dai dẳng nhiều năm, tái đi tái lại sau nhiều lần điều trị khiến người bệnh nghĩ mình sẽ phải sống chung với bệnh suốt
đời. Sau đó, vì những lý do khác nhau (chẳng hạn
để điều trị một bệnh khác hoặc để tăng cường sức khỏe), người bệnh gia nhập một nhóm tập dưỡng sinh. Điều không ngờ là sau vài tháng, người bệnh chợt nhận ra những triệu chứng khó chịu của viêm xoang
đã tự biến mất. Kết quả này không có gì lạ nếu ta hiểu
rằng, tất cả những phương pháp dưỡng sinh, ngoài tác dụng nâng cao thể
trạng, tăng cường sức đề kháng - thì hiệu ứng sớm nhất, trực tiếp nhất mà người tập
đạt được là sự thư giãn, an tĩnh. Y học hiện
đại cho rằng sự an tĩnh có thể điều hòa
được thần kinh giao cảm, phục hồi tính tự điều chỉnh vốn có của hệ thần kinh trung ương, qua đó điều hòa nội tiết và cải thiện hoạt
động của cơ quan. Điều hòa thần kinh giao cảm cũng có
vai trò cân bằng hai yếu tố âm và dương trong cơ thể. Hơn nữa, theo quy
luật "Thần tĩnh tất âm sinh", sự thư giãn và nhập tĩnh có tác dụng sinh
âm và bổ âm. Ngoài ra, hầu hết các bài tập dưỡng sinh từ tư thế,
động tác đến ý thức như thượng hư hạ thực, hư kỳ tâm thực kỳ
phúc… giúp cứng chắc phần hạ bộ, buông lỏng phần vai, mang trung tâm lực
của cơ thể dồn xuống hạ tiêu
đều nhằm làm cho khí trầm
Đan điền, chính là yêu cầu dẫn hỏa quy nguyên hoặc nạp khí về Thận
để trừ hư Hỏa trong việc điều trị viêm xoang. Do
đó, việc kiên trì tập luyện
đúng phương pháp các bài tập dưỡng sinh, thái cực quyền, khí công, ngồi thiền… cũng là những cách
điều trị hiệu quả đối với bệnh viêm xoang mãn tính.
ĐỌC THÊM
BÁC SĨ GIỎI CHỮA BỆNH VIÊM XOANG
